پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
349
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
سفير اسپانيا درخواست كرده بود كه پدر روحانى بلافاصله به نزد شاه برود ؛ زيرا وى اخبار مربوط به مذاكرات رابرت شرلى انگليسى ، سفير شاه ايران در دربار اسپانيا را ، كه از طريق هندوستان وارد شده بود ، پذيرفت « 1 » . مذاكرات دربارهء اين امر دور مىزد كه پادشاه اسپانيا به دهانهء درياچه احمر چند كشتى جنگى بفرستد و راه دريايى هند را به مكه و قاهره ببندد ؛ در مقابل شاه ايران نيز اقداماتى به نفع پرتغالىهاى هرمز و هند انجام دهد و شايد هم قلعهء بندر را به آنان بازگرداند . پادشاه اسپانيا درخواست استرداد بحرين را نيز كرده بود ، ولى در اين مورد رابرت شرلى از طرف شاه ايران اجازهاى براى مذاكره نداشت . پادشاه اسپانيا نمىتوانست به صحت گفتار رابرت شرلى اطمينان داشته باشد و اگرچه او انگليسى و كاتوليك بود ، با وجود اين ، نسبت به او سوءظن داشت ، و به اين مناسبت مىخواست قبل از اينكه مذاكرات از سر گرفته شود ، از نظريات شاه مستقيما اطلاع حاصل كند . شاه اسپانيا نسبت به اعزام كشتى به درياچه احمر مخالفتى نداشت ، به شرط اينكه ايرانيان قلعهء بندر را پس بدهند و من قبلا از تمام مطالب مطلع شده بودم ؛ زيرا اين اخبار پيش از اين كه به هندوستان برسد و از آن طريق به ايران راه يابد ، توسط قاصدى كه رابرت شرلى از راه حلب روانه ساخته بود به اطلاع شاه رسيده بود . چون رابرت شرلى مطالب خود را به فرانسه نوشته بود ، مؤكدا درخواست كرده بود هيچكس جز پدر جووانى تاداو ، خليفهء كرملىهاى برهنهپا ، آن را براى شاه ترجمه نكند و موقعى كه پدر از نزد شاه يعنى از اردبيل مراجعت مىكرد ، اين قاصد را در قزوين ملاقات كرده و او را با خود به اصفهان برده بود و من از نامههاى او كه از اصفهان براى مهماندار ارسال شده بود به جريان امر پى بردم . پدر جووانى چنين اظهارنظر كرده بود كه چون از شاه اذن مرخصى گرفته ، ديگر نمىتواند فورا به نزد او مراجعت كند . و از طرفى چون از احتياط به دور است كه نامهها را توسط قاصد روانه سازد ، آنها را پيش خود نگاه مىدارد تا دستورى در اين باره از طرف اعلىحضرت صادر
--> ( 1 ) . شاهعباس در سال 1615 ميلادى سررابرت شرلى را به اروپا اعزام داشت تا با فيليپ سوم مذاكراتى انجام دهد و اعلام كند كه شاه انحصار تجارت ابريشم را حاضر است به پرتغالىها واگذارد . به شرطى كه آنان در مقابل ، ادويه و فلفل و اجناس هندى تحويل دهند . سررابرت شرلى بعد از مذاكرات طولانى و مفصل ، در به ثمر رساندن مذاكرات توفيق يافت ، ولى موقعى كه سفير اسپانيا ، دون گارسياد سيلوائى فيگورآ ، درخواست استرداد بحرين و سرزمينهاى ديگر مورد اختلاف را كرد ، شاه چنان در خشم شد كه ديگر به هيچگونه مذاكرهاى تن در نداد . - م .